THE WAY OF THE CROSS – DE KRUISWEG Op palmzondag, 28 maart a.s., wordt in de middagdienst om 17.00 uur traditiegetrouw de Stille Week ingeleid met een passie: het lijdensverhaal van Jezus Christus in lezingen en liederen. Net als vorig jaar is gekozen voor “The Way of the Cross” (“De Weg van het Kruis”), een Engelse liturgie, waarin in gebeden, lezingen, liederen én stiltes enkele momenten uit het lijden en sterven van Jezus Christus centraal staan. Naast koorzang door de cantorij is er gelegenheid om mee te zingen met Engelse liederen in heel uiteenlopende stijlen. Er is muziek van Gibbons (16e eeuw) en zelfs een Bach-koraal, maar er is ook een opwekkingslied, en er zijn diverse liederen en stukken speciaal voor deze liturgie gecomponeerd. De begeleiding komt van orgel, piano en diverse andere instrumenten, waaronder een strijkkwartet. Palmzondag is nog een eindje weg, maar we weten uit ervaring dat velen van u graag bijtijds willen weten dat deze dienst er weer aan komt. Kerken en concertzalen staan tegen die tijd volgeboekt met allerhande uitvoeringen van prachtige passiemuziek, maar dikwijls niet in kerkelijk verband. Bij “The Way of the Cross” is de bedoeling niet alleen het ten gehore brengen van mooie en inspirerende muziek, maar bovenal het samen ópgaan naar Jeruzalem, in de voetsporen van Jezus Christus, die de weg van het kruis ging ten einde toe. Uiteraard zijn ook gasten van buiten onze gemeente welkom – het is een bijzondere en aansprekende manier voor ouder én jonger om opnieuw of voor het eerst bezig te zijn met dit verhaal van een Levende. Zondag 28 maart, Palmzondag, aanvang 17.00 uur. Henk de Winter “MET DE TRANEN IN HAAR OGEN...” “Met de tranen in haar ogen, stond de Moeder diep bewogen naast het kruis waar Jezus hing.” Over het “Stabat Mater” op 7 maart Als je googelt op ‘tranen’ en ‘ogen’, kom je terecht op sites van oogartsen met allerlei middelen en adviezen in verband met tranende ogen. Voeg je in het zoekvenster ‘moeder’ en ‘bewogen’ toe, dan overkomt je iets heel bijzonders… Waarom deze vier woorden? Ze vormen de kernwoorden van een oud rooms-katholiek lied, zéér aangrijpend, eigenlijk ouderwets sentimenteel, dat een bewerking is van het zogeheten “Stabat Mater”. Dat “Stabat Mater” (= “de Moeder stond”) is een lang Latijns gedicht uit de 13e eeuw, waarin de dichter zich zestig regels lang helemaal verplaatst in de gevoelens van Maria aan de voet van het kruis, waaraan haar Zoon hangt. In de middeleeuwen kon men met veel inlevingsvermogen in woord en beeld de angst, de verschrikking en de dood weergeven, en helemaal als dat heiligen betrof, of bijbelse figuren, of in het bijzonder Maria, en in haar de mens zelf. Maria als menselijke Moeder tegenover de goddelijke Vader, dat geeft haar die unieke positie tussen God en ons mensen in. In Maria lijden wij mee bij de kruisdood van Jezus. “Door haar pijnlijk zuchtend harte, overstelpt van wee en smarte, ’t scherpe zwaard van droefheid ging.” Simeon had het haar in de tempel al gezegd: “… en zelf zult u als door een zwaard doorstoken worden” (Lucas 2:35). Die voorspelling heeft de anonieme 13e-eeuwse dichter van het “Stabat Mater” grondig uitgewerkt in zijn gedicht. “Hoe bedrukt hoe neergeslagen, moest de zegenrijke klagen, om Gods eengeboren Zoon. Ach, hoe schreide en hoe kreet zij, en wat folteringen leed zij, bij 't aanschouwen van die hoon. Wie kan nu zijn tranen houden, en de Moeder hier aanschouwen, in haar bitter zielewee.” Logisch dat deze aangrijpende tekst in de kerk tot klinken kwam. Het werd vanaf ongeveer 1400 een van de vele, breed uitgesponnen gregoriaanse gezangen en klonk op vaste momenten in het kerkelijk jaar. Op zeker moment werden de meeste van dit soort ‘sequensen’ door de kerk geschrapt, maar het “Stabat Mater” bleef gehandhaafd. De tekst klonk sinds 1727 tijdens het feest van de Zeven Smarten van Maria, eerst op de vrijdag voor palmzondag, later op 15 september. 629 x Stabat Mater: 628 plus 1 Naar men nu weet, zijn er minstens 629 componisten geweest die de tekst op muziek gezet hebben. Onvoorstelbaar… 629 verschillende componisten die door de eeuwen heen deze ene aangrijpende tekst muzikaal vormgaven! Tot hen behoren beroemdheden als Vivaldi en Verdi, Haydn en Rossini. Maar één steekt er bovenuit: Giovanni Battista Pergolesi. En het is zijn versie die we op zondag 7 maart in onze kerk te horen krijgen! Pergolesi werd precies 300 jaar geleden geboren (Pergolesi-jaar dus!), op 4 januari 1710. Hij overleed al op 16 maart 1736 aan tbc, nog maar net 26 jaar oud. In zijn veel te korte leven componeerde hij toch nog heel veel, zoals opera’s, missen, allerlei andere kerkmuziek, en ook instrumentale muziek. Zijn moderne Italiaanse stijl heeft in het conservatieve Parijs nog tot veel opschudding geleid. Het “Stabat Mater” componeerde Pergolesi aan het eind van zijn leven. Het is zijn laatste werk, een paar dagen voor zijn dood voltooid. Hij heeft er lang aan gewerkt. Binnen korte tijd werd het stuk door heel Europa heen gezongen, wat blijkt uit allerlei lovende en enthousiaste reacties, uit het grote aantal uitgaven van de bladmuziek, en uit de vele bewerkingen. Ook J.S. Bach kende het maar al te goed – hij zette al in 1740 een andere, Duitse tekst op dezelfde noten (“Tilge, Höchster, meine Sünden”, Psalm 51), mogelijk bedoeld voor het begin van de Veertigdagentijd, wanneer deze boetepsalm vanouds klinkt. Pergolesi schreef het stuk voor een sopraan en een alt. Tegenwoordig worden deze partijen vaak door vrouwen gezongen, maar in die tijd was kerkelijke zang voorbehouden aan jongens en mannen. De solo’s en duetten werden door strijkers begeleid: violen en altviool, waarbij de cello en een toetsinstrument (orgel of klavecimbel) de ritmische basis vormden. Soms snijden de klanken je door de ziel, een andere keer vraag je je wel eens af of Pergolesi’s jeugdige, barokke noten niet te vrolijk zijn bij de ernstige tekst… “Zij zag haren Liev'ling sterven, alle troost Zijns Vaders derven tot de geest uit 't lichaam ging. Geef, o Moeder, bron van liefde, dat ik lijd wat u doorgriefde, geef mij dat ik met u klaag.” Pergolesi’s Stabat Mater in onze kerk! Op zondag 7 maart klinkt nu dit stuk in onze kerk. Het is in het kader van de maandelijkse zondagse vespers. Uitvoerenden zijn solisten Anja van Velzen en Olga Werner, het vrouwenkwartet “VierZijdig”, een ad hoc Vrouwenkoor, en een instrumentaal ensemble inclusief klavecimbel; het geheel staat onder leiding van Erik Heijerman. In feite is het “Stabat Mater” de twaalfde statie in de kruisweg, die je in alle katholieke kerken kunt zien. Dat sluit daarmee goed aan bij “The Way of the Cross” van palmzondag, waarin in feite ook een aantal staties van de kruisweg de aandacht krijgen. En wat overkwam me nu voor bijzonders, al googelend? Ik kwam terecht op twee websites die ik hierbij graag doorgeef. Op http://www.pylgeralmanak.nl/?pagina_id=342 tref je niet alleen het complete Nederlandse “Stabat Mater”, maar ook prachtig ander materiaal ter meditatie, en niet alleen voor 15 september, maar ook voor de overige 365 dagen van het jaar! En op http://rkblerick.nl/federatie/kruisweg.htm trof ik een complete kruisweg: afbeeldingen van alle staties met meditatieve teksten en gebeden daarbij (inclusief het Nederlandse “Stabat Mater”). Ten slotte: zoals over elk onderwerp is er ook over deze lijdenstekst een specialistische website te vinden. Op http://www.stabatmater.info/ vind je alles, waaronder vele vertalingen. Die van Willem Wilmink vindt u op 7 maart in de orde van dienst, die van Vondel zou u eigenlijk ook eens moeten lezen… Aanvang van de vesperdienst op 7 maart: 17.00 uur. Gasten meer dan welkom! Henk de Winter |
